Perimenopauze: symptomen, duur en wat je kunt verwachten

Iets verandert, maar je weet niet precies wat

Je slaapt minder goed dan vroeger. Je cycli zijn niet meer zo voorspelbaar. Soms voel je je een week voor je menstruatie emotioneler dan je gewend bent, en dan ineens een golf van warmte die door je lichaam trekt. Je bent nog niet in de menopauze, dat is duidelijk. Maar wat is dit dan?

Grote kans dat je in de perimenopauze bent beland. Het is een fase die door veel vrouwen niet of nauwelijks wordt herkend, omdat ze niet weten dat ze er al in zitten. Deze gids legt uit wat er precies gebeurt in je lijf, hoe lang je dit kunt verwachten, welke klachten erbij horen en wat je kunt doen. Volledig onderbouwd met actuele wetenschap, zonder moeilijke taal.

Wat is perimenopauze?

Perimenopauze betekent letterlijk "rond de menopauze". Het is de overgangsperiode tussen je reproductieve jaren en de definitieve stopzetting van de menstruatie. In de medische literatuur wordt deze fase ook wel de menopauzale transitie genoemd.

Perimenopauze eindigt officieel twaalf maanden na je laatste menstruatie. Dat moment heet de menopauze. Maar let op: de menopauze is een enkelvoudig moment, geen fase. De fase erna heet postmenopauze.

Zo ziet de volgorde eruit:

• Reproductieve jaren: regelmatige cycli, vruchtbaarheid aanwezig
• Perimenopauze (vroege en late fase): cyclusveranderingen, hormonale schommelingen, klachten beginnen
• Menopauze: het punt van je laatste menstruatie (pas achteraf vastgesteld)
• Postmenopauze: de rest van je leven na de menopauze

Het lastige aan de menopauze is dat je hem pas met terugwerkende kracht kunt vaststellen. Je weet pas dat je laatste menstruatie echt de laatste was als er twaalf maanden zijn verstreken zonder nieuwe bloeding. Dit is ook de reden dat vrouwen soms denken al in de menopauze te zijn, terwijl ze technisch gezien nog in de perimenopauze zitten.

Meer achtergrond over de overgang als geheel lees je in ons hoofdartikel: Alles over de overgang.

Wanneer begint de perimenopauze?

De perimenopauze begint gemiddeld rond de leeftijd van 47 jaar, zo blijkt uit grootschalig bevolkingsonderzoek. Maar er is veel individuele variatie. Sommige vrouwen merken al op hun 40e of 41e dat hun cyclus begint te veranderen. Anderen zijn pas op hun 52e of 53e aan de beurt.

Factoren die de starttijd kunnen beinvloeden: - Genetica: als je moeder vroeg in de overgang ging, is de kans groter dat jij dat ook doet - Roken: vrouwen die roken bereiken de menopauze gemiddeld 1 tot 2 jaar eerder - Chirurgie: eerdere operaties aan de eierstokken of baarmoeder kunnen de timing beinvloeden - Chemotherapie of bestraling in het bekkengebied

Het STRAW+10 systeem (Stages of Reproductive Aging Workshop) is het internationaal geaccepteerde stagingsysteem dat artsen gebruiken om de voortgang van de reproductieve veroudering in kaart te brengen. Hierin wordt de perimenopauze opgedeeld in een vroege fase (stadium -2) en een late fase (stadium -1).

Hoe lang duurt de perimenopauze?

Gemiddeld duurt de perimenopauze vier tot acht jaar. In de praktijk kan dit variëren van twee tot wel twaalf jaar. Zowel een korte als een lange perimenopauze is normaal.

De late fase, gekenmerkt door cycli van zestig dagen of langer, duurt gemiddeld één tot drie jaar. De vroege fase, waarbij de cyclus beginnen te variëren met meer dan zeven dagen, gaat daar gemiddeld twee tot vier jaar aan vooraf.

De tijdlijn hieronder laat zien hoe de fasen op elkaar volgen:

Hormonale veranderingen tijdens perimenopauze

Dit is het gedeelte dat het meest misverstaan wordt. Veel vrouwen denken dat oestrogeen simpelweg geleidelijk begint te dalen zodra de perimenopauze begint. De werkelijkheid is veel grilliger, en dat is precies waarom de klachten zo onvoorspelbaar kunnen aanvoelen.

Hoe vaak komt het voor?

De grafiek maakt de prevalentie per leeftijdscategorie direct vergelijkbaar.

Oestrogeen: grillig en onregelmatig

In de vroege perimenopauze stijgt het oestrogeenniveau aanvankelijk zelfs. De eierstokken proberen harder te werken om te compenseren voor de afnemende eicelkwaliteit. Dit leidt tot periodes met hoge oestrogeenspiegels, gevolgd door snelle dalingen. Het gevolg: je kunt de ene week hevige pijn voor je menstruatie hebben, en de week erna opeens een opvlieger.

Pas in de late perimenopauze begint het oestrogeen structureel te dalen. Maar ook dan zijn er nog aanzienlijke fluctuaties van dag tot dag en van cyclus tot cyclus. Dit is bevestigd in grote cohortonderzoeken, waaronder de SWAN-studie (Study of Women's Health Across the Nation), waarbij jarenlang hormoonwaarden werden gemeten bij meer dan 3.300 vrouwen.

Progesteron: stilletjes verdwijnend

Progesteron daalt eerder dan oestrogeen, en stiller. De reden: naarmate er meer anovulatoire cycli plaatsvinden (cycli waarbij geen eisprong plaatsvindt), wordt er ook minder progesteron aangemaakt. Progesteron wordt namelijk geproduceerd door het gele lichaam dat na de eisprong ontstaat. Zonder eisprong: geen geel lichaam, geen progesteron.

Dit progesterontekort kan al vroeg in de perimenopauze optreden, ook als je menstruatie nog redelijk regelmatig is. Gevolgen zijn onder meer hevigere menstruaties, meer premenstruele spanning en slaapproblemen.

FSH: de boodschapper die luider schreeuwt

FSH (follikelstimulerend hormoon) is het hormoon waarmee je hersenen aan je eierstokken vertellen dat ze een follikel moeten laten rijpen. Naarmate de eierstokken minder goed reageren, gaan de hersenen meer FSH aanmaken om toch het gewenste effect te bereiken.

Een tweede factor is inhibine B. Dit hormoon wordt geproduceerd door follikels en remt normaal gesproken de FSH-aanmaak. Wanneer er minder follikels zijn, daalt het inhibine B, waardoor de rem op FSH wegvalt.

Het gevolg: FSH stijgt structureel tijdens de perimenopauze en blijft ook na de menopauze hoog.

Oorzaken en risicofactoren

De taartgrafiek hieronder toont de relatieve bijdrage van elke oorzaak.

Het hormoonmechanisme visueel

Symptomen van perimenopauze

De klachten van perimenopauze worden veroorzaakt door die hormonale schommelingen die hierboven zijn beschreven. Ze variëren sterk per vrouw: de ene vrouw heeft nauwelijks last, de andere wordt er jaren door beperkt. Hieronder de meest voorkomende klachten, met prevalentiecijfers uit wetenschappelijk onderzoek.

Onregelmatige menstruatie

Dit is vaak het eerste signaal. Cycli die langer of korter worden, hevigere of juist lichtere bloedingen, periodes zonder menstruatie gevolgd door een onverwachte bloeding. Volgens het STRAW+10 systeem is een variatie van zeven of meer dagen ten opzichte van je gebruikelijke cycluslengte het kenmerk van de vroege perimenopauze. In de late fase zie je cycli van zestig dagen of langer.

Opvliegers en nachtelijk zweten

In het SWAN-cohortonderzoek (n=3.302 vrouwen, gevolgd over meerdere jaren) rapporteerde 39% vasomotore symptomen in de vroege transitiefase. Dat liep op naar een cumulatieve prevalentie van 67% naarmate vrouwen de menopauze naderden. Opvliegers worden dus niet minder naarmate je verder in de perimenopauze komt; ze worden juist intenser.

Een opvlieger is een plotseling gevoel van intense warmte in het bovenlichaam en gezicht, gepaard met zweten en soms hartkloppingen. Nachtelijke opvliegers verstoren de slaap en zijn een van de meest belastende klachten. Meer hierover: wat zijn opvliegers en waardoor ontstaan ze.

Slaapproblemen

Slaapstoornissen komen voor bij 40 tot 60% van vrouwen in de perimenopauze en menopauze, blijkt uit meerdere studies. In de SWAN-studie rapporteerde 9,8% van vrouwen insomnia bij aanvang van het onderzoek, terwijl 37,7% moeite met slapen meldde. Beide percentages namen duidelijk toe naarmate vrouwen verder in de transitie kwamen.

Slaapproblemen zijn deels direct hormonaal (progesteron heeft een slaapbevorderend effect dat wegvalt) en deels indirect door nachtelijke opvliegers die je wakker maken. Meer over dit onderwerp: slaapproblemen tijdens de overgang.

Stemmingswisselingen en emotionele veranderingen

Prikkelbaarheid, angst, somberheid en plotselinge huilbuien zijn voor veel vrouwen een van de verrassendste aspecten van de perimenopauze. In een grootschalig wereldwijd onderzoek onder meer dan 12.000 vrouwen ouder dan 35 rapporteerde 80% prikkelbaarheid, 77% een lage stemming en 75% angstklachten.

In de SWAN-studie was psychologische nood aanwezig bij 28,9% van vrouwen in de vroege menopauzale transitie en bij 25,6% in de late transitie. Lees meer over de achtergrond in ons artikel over stemmingswisselingen tijdens de overgang.

Vaginale droogheid en ongemak

Dalende oestrogeenspiegels beinvloeden het slijmvlies van de vagina. Het wordt dunner, droger en minder elastisch. Dit kan leiden tot branderig gevoel, ongemak bij seks en een verhoogde kans op blaasontstekingen. Dit symptoom wordt in de medische literatuur ook wel genitourinary syndrome of menopause (GSM) genoemd en kan al in de perimenopauze beginnen.

Brain fog en concentratieproblemen

Vergeetachtigheid, moeite met focussen of het gevoel dat je hersenen traag werken, dit zijn reele klachten die door veel vrouwen worden gerapporteerd. Ze worden voor een deel verklaard door slaaptekort, maar ook door directe hormonale effecten. Oestrogeen speelt namelijk een rol in de neurotransmissie en cognitieve processen.

Gewichtstoename en verandering van lichaamssamenstelling

Rond de perimenopauze verschuift vet van heupen en dijen naar de buik. Dit hangt deels samen met dalend oestrogeen, maar ook met veranderingen in het metabolisme die rond de leeftijd van 45 tot 50 jaar plaatsvinden.

Hartkloppingen

Een snelle of onregelmatige hartslag, soms gecombineerd met een opvlieger, is een minder bekende maar reele klacht. In de meeste gevallen gaat het om onschuldige palpitaties die samenhangen met de hormonale schommelingen. Bij twijfel is het altijd verstandig dit te bespreken met je huisarts.

Hoe weet je of je in de perimenopauze zit?

Dat is een eerlijke vraag, en het antwoord is genuanceerder dan veel vrouwen verwachten.

Klachten en cyclusverandering zijn het meest betrouwbaar

Volgens de NICE-richtlijnen (het gezaghebbende Britse instituut voor klinische richtlijnen, geactualiseerd in 2024) is voor vrouwen van 45 jaar en ouder geen bloedtest nodig om perimenopauze vast te stellen. De diagnose wordt gesteld op basis van de typische combinatie van:

• Veranderingen in de menstruatiecyclus (korter, langer, onregelmatiger)
• Vasomotore symptomen (opvliegers, nachtelijk zweten)
• Andere bijkomende klachten (slaap, stemming, vaginale droogheid)

Wat zegt een FSH-test?

FSH stijgt tijdens de perimenopauze, maar de waarden fluctueren enorm van dag tot dag en van cyclus tot cyclus. Een eenmalige hoge FSH-waarde bewijst dan ook niets. De volgende meting kan alweer normaal zijn. Dit maakt een FSH-test onbetrouwbaar als diagnostisch middel voor de perimenopauze bij individuele vrouwen.

Een FSH-test kan wel zinvol zijn als je jonger bent dan 45 jaar, of als er twijfel bestaat over de oorzaak van de klachten. Bespreek dit altijd met je huisarts.

AMH-test

AMH (anti-Mullerian hormoon) daalt naarmate de eicelreserve afneemt en gaat eerder omlaag dan FSH. Toch is ook de AMH-test niet geschikt om perimenopauze te diagnoseren of de timing van de menopauze nauwkeurig te voorspellen bij individuele vrouwen. De variatie tussen vrouwen is daarvoor te groot, zo concluderen meerdere onderzoeken.

Perimenopauze of iets anders?

Niet alle klachten die lijken op perimenopauze zijn ook daadwerkelijk perimenopauze. Het is verstandig om andere oorzaken mee te laten overwegen, zeker als je onder de 45 jaar bent.

Schildklierproblematiek (met name hypothyreoïdie) kan leiden tot vermoeidheid, gewichtsverandering, stemmingsproblemen en menstruatieonregelmatigheden. Een simpele TSH-bloedtest laat dit zien.

Chronische stress heeft vergelijkbare effecten op de hormoonbalans. Langdurig hoge cortisolspiegels kunnen de menstruatiecyclus verstoren en klachten geven die lijken op perimenopauze.

Polycysteus ovariumsyndroom (PCOS) kan ook leiden tot onregelmatige cycli en overlappende symptomen.

Bespreek je klachten met je huisarts als je er niet zeker van bent, zeker als je jonger dan 45 bent of als de klachten zeer acuut zijn begonnen.

Wat kun je doen bij perimenopauze?

Er is geen knop om de perimenopauze uit te zetten, maar je kunt wel invloed uitoefenen op hoe je hem ervaart. Onderstaande aanpak is gebaseerd op beschikbaar wetenschappelijk bewijs.

Leefstijl als fundament

Slaaphygiene: Maak je slaapomgeving koel, donker en rustig. Vermijd alcohol in de avond, want alcohol verlaagt de slaapkwaliteit en verergert nachtelijk zweten. Ga op vaste tijden naar bed. Meer praktische tips vind je in ons artikel over slaapproblemen tijdens de overgang.

Beweging: Krachttraining helpt de spiermassa te behouden en het metabolisme op peil te houden. Cardio helpt bij stemmingsklachten via de aanmaak van endorfines. Yoga en mindfulnessoefeningen kunnen helpen bij angst en prikkelbaarheid.

Voeding: Een dieet rijk aan groenten, peulvruchten, volkoren granen en gezonde vetten ondersteunt de hormoonbalans. Beperk geraffineerde suikers en sterk bewerkte voedingsmiddelen. Voldoende calcium en vitamine D zijn belangrijk voor de botgezondheid.

Stress: Chronische stress verergert vrijwel alle perimenopauzeklachten. Investeer in herstel, grenzen stellen en ontspanning.

Kruiden die vrouwen ondersteunen

Er zijn verschillende kruiden die traditioneel worden ingezet bij overgangsklachten en waarbij ook wetenschappelijk onderzoek is gedaan. Denk aan salie en rode klaver. Salie is traditioneel bekend bij vrouwen in de overgang. Rode klaver bevat isoflavonen, plantaardige stoffen die structureel verwant zijn aan oestrogeen.

Hormoontherapie (HRT)

Voor vrouwen met ernstige klachten kan hormonale substitutietherapie (HRT) een effectieve optie zijn. HRT compenseert de dalende hormoonspiegels en kan opvliegers, slaapproblemen en stemmingsklachten sterk verminderen. Het is raadzaam dit te bespreken met een arts die bekendheid heeft met menopauzemanagement, zodat de voordelen en risico's voor jouw specifieke situatie kunnen worden afgewogen.

Behandelingsopties vergelijking

Onderstaande grafiek vergelijkt de effectiviteit van de behandelingsopties naast elkaar.

Alarmsignalen

Het stappenplan hieronder vat de aanbevolen aanpak samen.

Pauza 21: gerichte ondersteuning bij de overgang

Als je op zoek bent naar een plantaardige aanvulling op een gezonde leefstijl, dan is Pauza 21 ontwikkeld met precies die gedachte in het achterhoofd. Pauza 21 is samengesteld voor vrouwen die te maken hebben met de typische klachten van de overgang en op zoek zijn naar een ondersteunende aanpak naast hun dagelijkse routines. Het combineert zorgvuldig geselecteerde kruiden en voedingsstoffen die aansluiten bij wat er in deze levensfase speelt.

Bekijk ook: Pauza 21 — een kruidensupplement speciaal samengesteld voor vrouwen in de overgang.

Lees ook: Urine-incontinentie: oorzaken, soorten en wat je zelf kunt doen.

Veelgestelde vragen over perimenopauze

Hoe weet ik of ik in de perimenopauze ben? Als je 45 jaar of ouder bent en je cycli zijn veranderd (korter, langer, onregelmatiger) en je herkent symptomen als opvliegers, slaapproblemen of stemmingswisselingen, dan is de kans groot dat je in de perimenopauze bent. Een bloedtest is niet nodig om dit vast te stellen, maar je huisarts kan je helpen andere oorzaken uit te sluiten.

Kan ik nog zwanger worden tijdens de perimenopauze? Ja, dit is mogelijk zolang je nog menstrueert. Zolang je geen twaalf aaneengesloten maanden zonder menstruatie bent geweest, kun je in theorie nog ovuleren en zwanger worden. Anticonceptie is dus nog relevant als je een zwangerschap wilt vermijden.

Is een FSH-bloedtest nuttig om perimenopauze vast te stellen? Een eenmalige FSH-test is niet betrouwbaar voor het vaststellen van perimenopauze, omdat de waarden sterk fluctueren van dag tot dag. Voor vrouwen onder de 45 met mogelijk vroege overgangsklachten kan een test worden overwogen in overleg met de huisarts.

Hoe lang duren opvliegers? De meeste vrouwen hebben er meerdere jaren last van. Uit de SWAN-studie blijkt dat opvliegers gemiddeld zeven tot tien jaar kunnen aanhouden, waarbij de intensiteit piekt rond de menopauze zelf. Na de menopauze nemen ze bij de meeste vrouwen geleidelijk af.

Wat is het verschil tussen perimenopauze en menopauze? Menopauze is een moment: het punt waarop je twaalf maanden geen menstruatie hebt gehad. Perimenopauze is de fase die eraan voorafgaat, gemiddeld vier tot acht jaar, en wordt gekenmerkt door hormonale schommelingen en de bijbehorende klachten.

Conclusie

Perimenopauze is meer dan de aanloop naar de menopauze. Het is een jarenlang proces van hormonale veranderingen waarbij oestrogeen niet netjes daalt maar grillig schommelt, progesteron stilletjes verdwijnt en FSH steeds harder probeert de eierstokken te activeren. Het resultaat is een palet aan klachten dat van vrouw tot vrouw verschilt, maar bij de meesten tot op zekere hoogte aanwezig is.

Het goede nieuws: je kunt hier iets mee. Bewust slapen, bewegen, voeden en ontspannen maakt een verschil. En als je op zoek bent naar extra ondersteuning, zijn er kruiden en supplementen die daarbij kunnen helpen.

Heb je vragen? Kijk ook in ons kenniscentrum over de overgang voor meer artikelen over specifieke klachten en oplossingen.

Wetenschappelijke bronnen:

• Harlow SD et al. (2012). Executive summary of the STRAW+10. PMC3340903
• Soules MR et al. (2001). Executive summary: Stages of Reproductive Aging Workshop (STRAW). Fertil Steril.
• Santoro N et al. (2011). Reproductive Hormones and the Menopause Transition. PMC3197715
• Freeman EW et al. (2007). Management of the Perimenopause. PMC6082400
• Santoro N et al. (2016). Perimenopause: From Research to Practice. PMC4834516
• The SWAN Song: Study of Women's Health Across the Nation. PMC3185240
• Tepper PG et al. (2016). Characterizing the trajectories of vasomotor symptoms across the menopause transition. SWAN Study.
• Frontiers in Neurology (2025). Factors influencing sleep disorders in perimenopausal women.
• ACOG. Mood Changes During Perimenopause Are Real.
• NICE NG23 (2024). Menopause: diagnosis and management.
• Endocrinology of the Menopause. PMC6983294
• Global study on perimenopause symptoms. Mayo Clinic News Network, 12.000+ deelnemers.

Bronvermelding

1. EMA (European Medicines Agency). Herbal Medicines Monographs. 2020.
2. ESCOP Monographs. Scientific Foundation for Herbal Medicinal Products. 2003–2019.
3. Wichtl, M. (2004). Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals. Medpharm GmbH Scientific Publishers.
4. Schilcher, H., Kammerer, S., Wegener, T. (2016). Leitfaden Phytotherapie. Urban & Fischer.
5. NHG-Standaarden. Nederlands Huisartsen Genootschap. www.nhg.org