Vaginale droogheid bij de overgang: oorzaken, klachten en wat echt helpt

Veel vrouwen kennen het gevoel. Een droogheid die er steeds vaker is, pijn bij het vrijen, een brandend of branderig gevoel dat je niet goed kunt benoemen. En toch zeggen de meeste vrouwen er niets over. Niet tegen hun partner, niet tegen hun huisarts, soms zelfs niet tegen vriendinnen die door hetzelfde gaan.

Vaginale droogheid is een van de meest voorkomende klachten van de overgang. Tegelijk is het een van de meest verzwegen. Dat is jammer, want er is veel aan te doen. Dit artikel legt uit wat er precies gebeurt, wat je zelf kunt doen en wanneer het slim is om professionele hulp te zoeken.

Wat is vaginale droogheid bij de overgang?

Vaginale droogheid klinkt misschien als een enkel symptoom, maar het brengt vaak een heel cluster van klachten met zich mee:

• Droogheid en jeuk in en rondom de vagina, ook zonder seksuele activiteit
• Pijn of ongemak bij het vrijen (ook wel dyspareunie genoemd)
• Brandend gevoel bij plassen of bij beweging
• Vaker moeten plassen of een onrustig gevoel in de blaas
• Gevoeligheid voor infecties, zoals een bacteriele vaginose of schimmelinfectie
• Minder soepele vaginawand, waardoor de vagina strakker en kwetsbaarder aanvoelt

Deze klachten verschijnen niet altijd tegelijkertijd en ook niet altijd acuut. Soms begint het met een lichte droogheid die je nauwelijks opmerkt, en groeit het langzaam naar iets wat je dagelijks leven beperkt.

Belangrijk om te weten: je hoeft deze klachten niet te accepteren als onvermijdelijk onderdeel van ouder worden. Het is een herkenbaar, behandelbaar medisch verschijnsel.

Waarom ontstaat vaginale droogheid?

Het antwoord begint bij oestrogeen. Dit hormoon speelt een sleutelrol in de gezondheid van je vaginale slijmvliezen. Het houdt de wanden van de vagina dik, soepel en vochtig. Ook stimuleert het de aanmaak van glycogeen, een stof waarop de goede bacterien in je vagina leven.

Tijdens de overgang daalt de oestrogeenproductie sterk. Dat heeft directe gevolgen:

1. De vaginale wand verdunt. De cellen die normaal zorgen voor elasticiteit en vochtigheid worden minder. De vagina wordt droger en kwetsbaarder.
2. De vochtigheid neemt af. Minder oestrogeen betekent minder slijmproductie en een trager worden van de doorbloeding van het slijmvlies.
3. De pH stijgt. Een gezonde vagina heeft een lage pH (zuur milieu) van ongeveer 3,8 tot 4,5. Bij oestrogeendaling stijgt dit naar 5 of hoger, waardoor schadelijke bacterien meer kans krijgen.
4. Het microbioom raakt verstoord. De Lactobacillus-bacterien die normaal de vagina beschermen, nemen in aantal af. Dit vergroot de gevoeligheid voor infecties en ongemakken.

Dit gebeurt geleidelijk en is bij de ene vrouw eerder of sterker merkbaar dan bij de andere. Wat zeker is: het heeft niets te maken met hoe jong of aantrekkelijk je bent, hoe actief je seksleeft is, of hoe goed je voor je lichaam zorgt. Het is een hormonale verandering.

Hoe vaak komt het voor?

De grafiek maakt de prevalentie per leeftijdscategorie direct vergelijkbaar.

Wat kun je zelf doen?

Goed nieuws: er zijn meerdere praktische stappen die je zelf kunt zetten, zonder recept of hormonen. Hier zijn de meest effectieve:

1. Gebruik een vaginale moisturizer. Dit zijn producten, vaak op basis van hyaluronzuur of aloevera, die je regelmatig aanbrengt (ook buiten seksualiteit om). Ze herstellen de vochtbalans van het slijmvlies en verminderen jeuk en ongemak. Gebruik ze twee tot drie keer per week, of vaker als nodig.

2. Gebruik een glijmiddel op waterbasis bij seks. Glijmiddelen zijn bedoeld voor gebruik tijdens seksuele activiteit. Ze verminderen directe wrijving en pijn. Kies altijd voor een glijmiddel op waterbasis of siliconenbasis, niet op oliebasis (die zijn niet condoomveilig en kunnen irritatie geven).

3. Blijf seksueel actief, op jouw manier. Regelmatige seksuele activiteit, ook solo, bevordert de doorbloeding van de vaginale wanden. Dit helpt de elasticiteit te behouden en kan de klachten verminderen. Er is geen 'minimum' qua frequentie: het gaat om wat prettig voelt.

4. Draag katoen. Synthetisch ondergoed houdt vocht en warmte vast, wat prikkeling verergert. Katoen ademt en is minder irriterend voor de gevoelige huid rondom de vulva.

5. Gebruik geen zeep of parfum in de schaamstreek. De vulva heeft geen parfum nodig, en zeep verstoort de zuurgraad van de vaginale omgeving. Lauw water is genoeg. Kies bij voorkeur een pH-neutraal of specifiek vaginaal wasmiddel als je meer wilt.

6. Drink voldoende water. Uitdroging verergert droogheidsklachten door het hele lichaam, inclusief de slijmvliezen. Acht glazen water per dag is een goed startpunt.

7. Overweeg fyto-oestrogenen via voeding of supplement. Fyto-oestrogenen zijn plantaardige verbindingen die in beperkte mate de werking van oestrogeen nabootsen. Ze zitten in soja, lijnzaad, rode klaver en bepaalde kruiden. Meer hierover lees je verderop in dit artikel.

GSM: de medische term die je huisarts gebruikt

Als je naar de huisarts gaat met vaginale droogheidsklachten, kan het zijn dat je de afkorting GSM hoort: het Genitourinair Syndroom van de Menopauze. Dit is de officieel gebruikte medische term, ingevoerd in 2014 door een internationaal panel van menopauze-specialisten.

De reden voor deze term is dat de klachten niet beperkt blijven tot de vagina. Het syndroom omvat ook blaasklachten:

• Vaker moeten plassen (ook 's nachts, nycturie)
• Urineverlies of urgentie
• Terugkerende urineweginfecties

Al deze klachten hebben dezelfde oorzaak: oestrogeendaling die het weefsel van de vagina, vulva en plasbuis beinvloedt. Door dit te begrijpen als een syndroom in plaats van losse klachten, kun je ook gerichte hulp zoeken.

Wist je dat de meeste vrouwen met GSM-klachten dit nooit bespreken met een zorgverlener? Onderzoek laat zien dat slechts een klein deel van de vrouwen met vaginale klachten actief hulp zoekt. Toch is er goede, toegankelijke hulp beschikbaar.

Alarmsignalen

Het stappenplan hieronder vat de aanbevolen aanpak samen.

Wat zegt het onderzoek over niet-hormonale opties?

Hyaluronzuur

Een van de meest onderzochte niet-hormonale opties is vaginale hyaluronzuurgel. Een gerandomiseerde klinische studie gepubliceerd in Menopause (Agrawal et al., 2024, n=49) vergeleek vaginale hyaluronzuurinserts (5 mg, tweemaal per week gedurende 12 weken) met vaginale oestrogeen. Het resultaat: geen statistisch significant verschil in symptoomverbetering tussen beide groepen (p=0,81). Meer dan 90% van de deelnemers in beide groepen rapporteerde verbetering. De auteurs concluderen dat hyaluronzuur "een veelbelovende niet-hormonale therapie voor GSM" kan zijn.

Een eerder multicenter gerandomiseerd onderzoek vergeleek hyaluronzuurgel met oestriolcreme en vond vergelijkbare verbeterspercentages (84% vs. 89%), zonder statistisch verschil. Hyaluronzuur is daarmee een serieuze optie voor vrouwen die hormonen willen vermijden of niet kunnen gebruiken.

Fyto-oestrogenen en vaginale klachten

Fyto-oestrogenen zijn plantaardige verbindingen die lijken op het vrouwelijk hormoon oestrogeen en zwak binden aan oestrogeenreceptoren. De meest bekende soorten zijn isoflavonen (in soja en rode klaver) en lignanen (in lijnzaad).

Een systematische review naar de effecten van isoflavonen op vaginale droogheid en dyspareunie (pijn bij gemeenschap), gepubliceerd in BMC Women's Health (2025, PMC11976920), liet zien dat orale isoflavonenuppletie vaginale droogheidssymptomen significant kan verminderen bij postmenopauzale vrouwen. Lokaal aangebrachte fyto-oestrogene formuleringen (gels, cremes) lijken daarbij effectiever dan orale inname voor specifiek vaginale klachten.

Een andere review, gericht op urogenitale klachten en fyto-oestrogenen (PubMed 33962824), concludeert dat vaginale toepassing van plantaardige oestrogenen een goede alternatieve optie is, met name voor vrouwen bij wie systemische hormonale therapie niet wenselijk of mogelijk is.

Fyto-oestrogenen via voeding zijn ook zinvol, al is het effect minder direct. Goede bronnen zijn: sojabonen en tofu, lijnzaad, peulvruchten, kruiden zoals rode klaver en salie.

Meer over de werking van rode klaver lees je in ons artikel over rode klaver, en over salie in ons artikel over salie.

Lokale oestrogeentherapie: de optie via je huisarts

Als zelfzorg niet voldoende helpt, is lokale oestrogeentherapie een bewezen effectieve keuze. Dit zijn producten zoals vaginale cremes, zetpillen of ringen met een laaggedoseerd oestrogeen die direct in de vagina worden aangebracht.

Lokale oestrogenen werken alleen op het weefsel ter plaatse. Ze worden nauwelijks opgenomen in de bloedbaan, wat ze fundamenteel anders maakt dan systemische hormonale therapie (tabletten of pleisters die het lichaam breed beinvloeden).

Veiligheid: De Nederlandse huisarts (NHG) en internationale richtlijnen beschouwen lokale oestrogenen als veilig voor de meeste vrouwen, ook op lange termijn. Er zijn aanwijzingen dat lokale vaginale oestrogenen ook overwogen kunnen worden bij vrouwen met een voorgeschiedenis van hormoonreceptor-positieve borstkanker, maar dit vereist altijd overleg met de behandelend oncoloog of gynaecoloog.

Vraag je huisarts naar de opties. De drempel hoeft lager te zijn dan je denkt.

Oorzaken en risicofactoren

De taartgrafiek hieronder toont de relatieve bijdrage van elke oorzaak.

Behandelingsopties vergelijking

Onderstaande grafiek vergelijkt de effectiviteit van de behandelingsopties naast elkaar.

De verbinding met andere overgangsklachten

Vaginale droogheid staat zelden op zichzelf. Ze maakt onderdeel uit van een bredere hormonale verandering die meerdere systemen tegelijk beinvloedt.

Slaap: Nachtelijk plassen door blaasklachten van GSM verstoort de nachtrust. Dit verergert vermoeidheid en maakt andere klachten zwaarder. Lees meer in ons artikel over slaapproblemen tijdens de overgang.

Stemming en zelfvertrouwen: Pijn bij seks, vermijdgedrag en een veranderd lichaamsbeeld kunnen fors bijdragen aan stemmingsveranderingen. De overgang brengt voor veel vrouwen ook emotionele onzekerheid mee. Meer hierover lees je in ons artikel over stemmingswisselingen tijdens de overgang.

Libido: Minder seksueel verlangen is een veelgemeld bijeffect, deels hormonaal, deels ook pijn-gerelateerd. Als seks pijn doet, is het logisch dat de zin eraan afneemt. Behandelen van de droogheid helpt hierbij meer dan de meeste mensen verwachten.

Relatie: De impact op intieme relaties is reeel. Het helpt enorm om dit bespreekbaar te maken met je partner. Veel partners voelen zich onzeker als seks niet meer zo vanzelf gaat, en weten niet hoe ze kunnen helpen.

Meer over hoe deze klachten samenhangen lees je in ons overzichtsartikel: alles over de overgang.

Kruiden en overgangsondersteuning: Pauza 21

Vaginale droogheid heeft een duidelijke hormonale component. En hoewel kruidensupplementen geen hormoontherapie zijn en nooit als zodanig mogen worden gepresenteerd, kunnen fyto-oestrogene kruiden de hormonale balans tijdens de overgang op een zachte manier ondersteunen.

Pauza 21 van Lot of Herb is een supplement met 21 kruiden die specifiek zijn geselecteerd voor de meest voorkomende overgangsklachten. De formule bevat onder andere rode klaver en andere fyto-oestrogene planten die in de wetenschappelijke literatuur worden geassocieerd met ondersteuning van vaginaal weefsel en vermindering van overgangsklachten.

Pauza 21 is geen vervanging voor medische hulp bij ernstige vaginale atrofie. Het kan wel een aanvulling zijn op je dagelijkse zelfzorg, naast een vochtinbrengende gel, een glijmiddel en de andere stappen die we in dit artikel beschrijven.

Bekijk ook: Pauza 21 — een kruidensupplement speciaal samengesteld voor vrouwen in de overgang.

Lees ook: Urine-incontinentie: oorzaken, soorten en wat je zelf kunt doen.

Lees ook: Verminderd libido bij mannen: oorzaken en oplossingen.

Wanneer ga je naar de huisarts?

Soms zijn klachten ernstig genoeg om professionele hulp te zoeken. Ga in ieder geval naar de huisarts als:

• Je bloedverlies hebt na de menopauze
• Er sprake is van ernstige pijn die je dagelijks leven beinvloedt
• Je terugkerende vaginale of urineweginfecties hebt
• Zelfzorgmaatregelen onvoldoende helpen na enkele weken
• Je klachten hebt bij het sporten, zitten of bewegen buiten seksuele activiteit

De huisarts kan ook verwijzen naar een gynaecoloog of bekkenfysiotherapeut, die gespecialiseerde hulp kan bieden.

Samenvatting

Vaginale droogheid bij de overgang is geen gênant detail. Het is een medisch erkend verschijnsel met een duidelijke oorzaak (oestrogeendaling), duidelijke klachten en goede behandelopties. Je hoeft er niet mee te leven.

Begin met de praktische stappen die je zelf kunt nemen: een goede moisturizer, een glijmiddel, aandacht voor kleding en verzorging, voldoende water en misschien fyto-oestrogenen via voeding of supplement. Zet de stap naar je huisarts als je meer nodig hebt.

Vaginale gezondheid hoort bij gezond ouder worden. Praat erover. Met je partner, met je huisarts, met een vriendin. Het taboe verdient het niet om te blijven bestaan.

Disclaimer: Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd een arts of zorgverlener bij aanhoudende of ernstige klachten.

Bronvermelding

1. EMA (European Medicines Agency). Herbal Medicines Monographs. 2020.
2. ESCOP Monographs. Scientific Foundation for Herbal Medicinal Products. 2003–2019.
3. Wichtl, M. (2004). Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals. Medpharm GmbH Scientific Publishers.
4. Schilcher, H., Kammerer, S., Wegener, T. (2016). Leitfaden Phytotherapie. Urban & Fischer.
5. NHG-Standaarden. Nederlands Huisartsen Genootschap. www.nhg.org

Jouke de JongOprichter Lot of Herb

Jouke de Jong is oprichter van Lot of Herb. Hij begon met het merk omdat hij in zijn eigen omgeving zag hoe weinig begeleiding er is voor mensen met leeftijdsgerelateerde gezondheidsklachten. Elk product is ontwikkeld samen met fytotherapeuten, met één doel: eerlijke, effectieve ondersteuning — zonder overdreven beloftes.

Alle artikelen → Instagram Facebook