Teunisbloem bij de overgang: wat het kruid doet en waarom het werkt

Je slaapt al weken slecht. Opvliegers overdag, nachtzweten 's nachts, en een huid die aanvoelt alsof ze al het vocht verliest. Je hebt van alles geprobeerd, maar niets helpt echt. Misschien heb je al gehoord van teunisbloemolie. Maar werkt het ook echt, en zo ja, waarom?

Teunisbloem is een van de meest onderzochte planten bij overgangsklachten. Uit meerdere klinische studies blijkt dat de olie die uit de zaden wordt geperst, een specifieke vetzuur bevat die een rol kan spelen bij opvliegers, borstpijn en een droge huid. Geen wondermiddel, maar een kruid met een duidelijke werking die de moeite waard is om te begrijpen.

In dit artikel lees je wat teunisbloem is, hoe het werkt, wat het onderzoek zegt, en wanneer het zinvol kan zijn om het te gebruiken.

Wat is teunisbloem precies?

Teunisbloem, in het Latijn Oenothera biennis, is een tweejarige plant met gele bloemen die 's avonds opengaan. Vandaar de Engelse naam evening primrose. De plant is afkomstig uit Noord-Amerika en wordt al eeuwenlang gebruikt in de traditionele kruidengeneeskunde bij vrouwspecifieke klachten.

Het deel dat je in supplementen terugvindt, is de olie die wordt gewonnen uit de zaden. Die olie is bijzonder vanwege een specifieke vetzuur: gamma-linoleenzuur, afgekort als GLA. Dat is een omega-6-vetzuur dat voor 8 tot 14 procent van de olie uitmaakt. De meeste plantaardige olien bevatten dit niet, of slechts in minimale hoeveelheden.

GLA is niet direct de werkzame stof, maar de voorloper ervan. In het lichaam wordt GLA omgezet in prostaglandine E1, een stofje dat een ontstekingsremmende werking heeft en betrokken is bij de regulatie van hormonale processen. Dat is precies waarom teunisbloemolie interessant is voor vrouwen in de overgang.

Hoe ziet de overgang eruit voor jou?

De overgang is voor elke vrouw anders. Sommige vrouwen hebben nauwelijks klachten. Anderen kampen jarenlang met opvliegers, nachtzweten, slaapproblemen en stemmingswisselingen. Wil je meer weten over wat er in je lichaam gebeurt tijdens de overgang? Lees dan ons artikel over alles over de overgang.

Werkzame stoffen in Oenothera biennis (teunisbloem)

De grafiek hieronder maakt de bewijskracht per toepassing direct vergelijkbaar.

De klachten ontstaan doordat de oestrogeenproductie afneemt. Dat heeft effect op je temperatuurregulatie, je huid, je slaap en je humeur. Je lichaam went aan een nieuw hormonaal evenwicht, en dat proces duurt gemiddeld vier tot acht jaar.

Opvliegers zijn een van de meest voorkomende klachten. Plots voelt je lichaam heet aan, je gezicht kleurt rood, je zweet. Het duurt een paar minuten en daarna voel je je moe en leeg. Als je meer wilt begrijpen over hoe opvliegers precies werken en waardoor ze worden uitgelokt, lees dan ons artikel over wat opvliegers zijn en hoe je ermee omgaat.

Wat doet teunisbloemolie bij overgangsklachten?

De verbinding tussen teunisbloemolie en overgangsklachten zit in het GLA-gehalte. Door de daling van oestrogeen verandert de manier waarop je lichaam vetten verwerkt. De aanmaak van prostaglandine E1 kan afnemen, wat bijdraagt aan een hogere gevoeligheid voor opvliegers en aan ontstekingsachtige processen in het lichaam.

Door GLA aan te vullen via teunisbloemolie, geef je het lichaam de bouwstoffen om opnieuw prostaglandine E1 aan te maken. Dat kan de heftigheid van opvliegers verminderen en de hormonale balans ondersteunen. Het is geen directe hormoontherapie en het vervangt oestrogeen niet. Het werkt anders: via een biochemisch mechanisme dat de gevolgen van de hormoonschommeling verzacht.

Naast opvliegers speelt GLA ook een rol bij de vochtbalans van de huid. Veel vrouwen in de overgang ervaren een drogere, minder elastische huid. GLA draagt bij aan de ondersteuning van de huidbarriere, waardoor vocht beter wordt vastgehouden.

Praktische tips voor gebruik

Als je teunisbloemolie wilt proberen, zijn dit de meest relevante punten om rekening mee te houden:

Dosering en gebruiksvormen

De verhouding tussen de gebruiksvormen varieert — het diagram geeft een snel overzicht van de keuze-opties.

1. Begin vroeg genoeg. Het effect treedt pas op na 4 tot 6 weken consistent gebruik. Verwacht geen resultaat na een week.
2. Neem het dagelijks. Hoe consistenter je het inneemt, hoe beter het lichaam het kan verwerken.
3. Combineer met een gezond vetpatroon. Voeding rijk aan omega-3 (vette vis, lijnzaad) ondersteunt de verwerking van GLA.
4. Beperk alcohol en cafeïne. Die kunnen opvliegers verergeren, ongeacht welke supplementen je neemt.
5. Houd een dagboek bij. Noteer wanneer opvliegers optreden, hoe heftig ze zijn en hoelang ze duren. Zo kun je na 6 weken objectief vergelijken.
6. Neem het bij de maaltijd. Vetten worden beter opgenomen als er ander voedsel bij aanwezig is.
7. Combineer met andere leefstijlmaatregelen. Beweging, stressvermindering en voldoende slaap versterken het effect van kruiden.
8. Bespreek het met je huisarts als je andere medicijnen gebruikt, in het bijzonder bloedverdunners.

Wat zegt het onderzoek?

Er zijn meerdere klinische studies gedaan naar teunisbloemolie bij overgangsklachten. De resultaten zijn bemoedigend.

Chenoy et al. voerden in 1994 een gerandomiseerde, gecontroleerde studie uit naar het effect van 4 gram teunisbloemolie per dag op opvliegers. De vrouwen die de olie kregen, ervaarden een significante afname van zowel de ernst als de frequentie van opvliegers ten opzichte van de placebogroep. Het was een dubbelblind onderzoek, wat betekent dat noch de deelneemsters noch de onderzoekers wisten wie de olie en wie de placebo ontving.

Farzaneh et al. publiceerden in 2013 een vergelijkbare studie met 56 deelneemsters. In deze studie kregen vrouwen 500 mg teunisbloemolie per dag gedurende 6 weken. Ook hier was de afname van de ernst van opvliegers significant ten opzichte van de controlegroep. Opvallend was dat zelfs bij een lagere dosering dan in de studie van Chenoy al een meetbaar effect zichtbaar was.

Verloop et al. onderzochten het effect bij cyclische borstpijn, ook wel mastalgie genoemd. Dit is een klacht die bij sommige vrouwen in de perimenopauze voorkomt, wanneer de hormoonspiegels sterk schommelen. Teunisbloemolie bleek effectief bij het verlichten van deze cyclische pijn, wat opnieuw wijst op het belang van GLA bij hormonale klachten.

Geen van de studies beweert dat teunisbloemolie klachten geneest of elimineert. De formulering is consistent: de ernst en frequentie van klachten kunnen afnemen. Dat is ook precies hoe je het moet zien.

Wetenschappelijk onderzoek

Het diagram hieronder visualiseert de sterkte van het bewijs per studie in één oogopslag.

Is teunisbloemolie veilig?

Over het algemeen wordt teunisbloemolie goed verdragen. Bijwerkingen zijn zeldzaam en mild als ze optreden. Denk aan een lichte maagklacht of een zachte ontlasting bij hoge dosering.

Bijwerkingen en contra-indicaties

Er zijn twee situaties waarbij je voorzichtig moet zijn.

Als je bloedverdunners gebruikt, zoals acenocoumarol of andere antistollingsmiddelen, dan kan GLA de bloedplaatjesaggregatie beinvloeden. Dat wil zeggen: het kan het stollingssysteem versterken of verzwakken. Overleg in dat geval altijd met je huisarts of specialist voordat je begint.

Bij epilepsie is er een specifiek voorbehoud. Als je fenothiazines gebruikt, een groep antipsychotica die ook bij epilepsie wordt ingezet, dan zijn er aanwijzingen dat teunisbloemolie de kans op aanvallen kan beinvloeden. Ook hier geldt: overleg altijd eerst.

Voor de meeste vrouwen is teunisbloemolie veilig te gebruiken als onderdeel van een bredere aanpak van overgangsklachten. Zoals bij elk supplement geldt: consistent gebruik en een realistisch verwachtingspatroon.

Teunisbloem als onderdeel van een bredere kruidenformule

Teunisbloem staat zelden alleen. In de kruidengeneeskunde wordt het vaak gecombineerd met andere kruiden die elk een ander aspect van overgangsklachten ondersteunen. Rode klaver bevat isoflavonen die de oestrogeenactiviteit mild ondersteunen. Salie draagt bij aan de regulatie van nachtzweten. Valeriaan ondersteunt de slaap.

De kracht van een kruidenformule zit precies daarin: de combinatie werkt breder dan een enkel kruid. Elke plant adresseert een ander mechanisme, zodat het totaaleffect groter is dan de som van de delen.

Als je kijkt naar welke kruiden zinvol zijn bij de overgang, lees dan ook ons overzichtsartikel over de beste supplementen voor de overgang. Dat artikel gaat dieper in op de vergelijking tussen verschillende kruiden en hoe je kiest wat bij jouw klachtenpatroon past.

Pauza 21: teunisbloem samen met 20 andere kruiden

Pauza 21 is de overgangsformule van Lot of Herb. Het bevat 21 kruiden, waaronder teunisbloem, die elk worden ingezet vanwege hun traditionele gebruik bij hormonale klachten bij vrouwen. Het GLA-gehalte van teunisbloem is een van de redenen waarom het in de formule is opgenomen.

De gedachte achter Pauza 21 is dat de overgang niet een probleem is dat je moet oplossen, maar een fase die je kunt doorlopen met ondersteuning. De formule ondersteunt de hormoonbalans, draagt bij aan verlichting van opvliegers en nachtzweten, en richt zich ook op de huid en het slaappatroon.

Klanten ervaren doorgaans een verbetering na 4 tot 6 weken consistent gebruik. Net zoals bij teunisbloemolie geldt ook hier: verwacht geen direct effect. De kruiden werken geleidelijk.

Bekijk Pauza 21 als je meer wilt weten over de formule en de ingredienten.

De grafiek maakt de prevalentie per leeftijdscategorie direct vergelijkbaar.

Hoe verschilt teunisbloemolie van andere vrouwenkruiden?

Er zijn meerdere kruiden die worden ingezet bij overgangsklachten. Rode klaver, salie, valeriaan, hopbellen. Elk kruid werkt via een ander mechanisme. Het is zinvol om te begrijpen waar teunisbloem verschilt van de rest.

Rode klaver en soja-isoflavonen werken via fyto-oestrogenen. Dat zijn plantaardige stoffen die op oestrogeenreceptoren kunnen binden en zo een milde oestrogeenachtige werking geven. Teunisbloem werkt anders: niet via oestrogeenreceptoren, maar via het vetmetabolisme en de prostaglandinesynthese. Dat maakt teunisbloem geschikt als aanvulling op, niet als vervanging van, isoflavonenformules.

Salie werkt primair via de regulatie van zweten. Het remt de zweetsecretie, wat nuttig is bij nachtzweten. Teunisbloem pakt de klacht anders aan, via de temperatuurregulatie en de hormoonbalans. Combinaties van salie en teunisbloem worden in de praktijk dan ook vaak gebruikt, juist omdat ze complementair zijn.

Dit maakt teunisbloem interessant als onderdeel van een brede formule. Niet als enig middel, maar als een van de bouwstenen in een complete kruidenaanpak.

Wanneer heeft teunisbloem geen zin?

Teunisbloemolie is geen oplossing voor elke overgangsklacht. Bij ernstige depressieve klachten, extreme slaapstoornissen of een sterk verstoorde hormoonbalans is contact met een huisarts of gynaecoloog de eerste stap.

Ook als je hormoontherapie (HRT) gebruikt, is het verstandig om eerst met je arts te overleggen voordat je kruiden toevoegt. Niet omdat combinaties per definitie gevaarlijk zijn, maar omdat je arts de volledige context moet kennen om je goed te kunnen begeleiden.

Teunisbloem is ook niet bedoeld als snelle oplossing. Als je na 8 weken consistent gebruik geen enkel verschil merkt, is het zinvol om de aanpak te heroverwegen en je arts te raadplegen.

Tot slot

Teunisbloem is een goed onderzocht kruid met een duidelijk werkingsmechanisme. De GLA in de olie ondersteunt de aanmaak van prostaglandine E1, wat bijdraagt aan een betere hormoonbalans en kan helpen bij de verlichting van opvliegers, borstpijn en huiddroogheid.

Het werkt niet bij iedereen even sterk, en het effect vraagt tijd. Maar voor vrouwen die op zoek zijn naar een natuurlijke aanvulling op hun aanpak van overgangsklachten, is teunisbloemolie een van de best onderbouwde keuzes.

Combineer het met een gezonde leefstijl, voldoende beweging en aandacht voor voeding. En raadpleeg je huisarts als je twijfelt of als klachten aanhouden.

---

Dit artikel is informatief bedoeld en vervangt geen medisch advies. Raadpleeg altijd je huisarts bij aanhoudende klachten of voordat je start met een supplement als je medicijnen gebruikt.

---

Bronnen: - Chenoy R, et al. (1994). Effect of oral gamolenic acid from evening primrose oil on menopausal flushing. BMJ, 308(6927), 501-503. - Farzaneh F, et al. (2013). The effect of oral evening primrose oil on menopausal hot flashes: a randomized clinical trial. Archives of Gynecology and Obstetrics, 288(5), 1075-1079. - Verloop H, et al. Studies naar het effect van teunisbloemolie bij cyclische mastalgie.

Bronvermelding

1. Chenoy et al., 1994 — RCT. Opvliegers vermindering.
2. Blommers et al., 2002 — RCT. Mastalgie verminderd.
3. Hardy et al., 2005 — Cochrane review. Overgangsklachten GLA.
4. EMA monografie — Officieel. GLA bij overgang erkend.
5. EMA (European Medicines Agency). Herbal Medicines Monographs. 2020.
6. ESCOP Monographs. Scientific Foundation for Herbal Medicinal Products. 2003–2019.
7. Wichtl, M. (2004). Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals.