Anijs bij de overgang: fyto-oestrogene werking en wat het onderzoek zegt
Die zoete, herkenbare geur van anijszaad. Je kent het misschien van drop, van anijsmelk op koude winterdagen, of van de kruidentuin van je oma. Maar anijs is meer dan een smaakmaker. De plant bevat trans-anethole, een stof waarvan onderzoekers steeds meer leren over de overeenkomsten met oestrogeen.
Voor vrouwen die midden in de overgang zitten en zoeken naar plantaardige ondersteuning, is anijs een interessant kruid. Niet omdat het hormoontherapie vervangt, maar omdat het biochemisch gezien iets bijzonders doet.
Werkzame stoffen in anijs
De medicinale werking van anijs komt voornamelijk van de vluchtige etherische olie, die een complexe samenstelling heeft.
| Werkzame stof | Concentratie | Functie |
|---|---|---|
| Trans-anethole | 80-90% van etherische olie | Fyto-oestrogeen, spasmolytisch, anti-inflammatoir |
| Estragol (methylchavicol) | 1-6% | Smaakstof; in hoge doses aandachtspunt (mutageen in diermodellen) |
| Pseudo-isoeugenol | Variabel | Spasmolytisch, analgetisch |
| Anijsketon | Variabel | Aroma, bijdrage aan biologische werking |
| Flavonoiden (quercetin, luteoline, rutin, apigenine) | Variabel | Antioxidant, fyto-oestrogeen, anti-inflammatoir |
| Fenolzuren (caffeic acid) | Aanwezig | Antioxidant |
| Vette olie | 8-30% drooggewicht | Emollient, draagstof |
Trans-anethole is de sleutelstof. Het is in vrijwel elk onderzoek naar anijs de verbinding die centraal staat. De structuur ervan heeft een opmerkelijke overeenkomst met oestrogeen, wat de fyto-oestrogene werking verklaart die je hieronder uitgebreider leest.
De grafiek hieronder maakt de bewijskracht per toepassing direct vergelijkbaar.
In dit artikel lees je wat anijs precies is, welke werkzame stoffen het bevat, hoe de fyto-oestrogene werking eruitziet, en wat klinisch onderzoek tot nu toe laat zien. Met aandacht voor dosering, bijwerkingen en voor wie anijs minder geschikt is.
TL;DR
- Anijs (Pimpinella anisum) bevat 80 tot 90% trans-anethole in zijn etherische olie, een stof met aantoonbare fyto-oestrogene eigenschappen
- Trans-anethole heeft structurele overeenkomsten met oestrogeen en kan zwak aan oestrogeenreceptoren binden
- Een Iraanse RCT (Nahidi et al., 2012, n=72) toonde significante vermindering van opvliegers bij menopauzale vrouwen die anijscapsules namen versus placebo
- Anijs verschilt fundamenteel van steranijs (Illicium verum): andere plant, verwante stoffen, maar niet uitwisselbaar
- Vrouwen met hormoongesensitieerde aandoeningen zoals bepaalde vormen van borstkanker dienen anijs te vermijden
Wat is anijs?
Anijs (Pimpinella anisum L.) is een eenjarige kruidachtige plant uit de schermbloemenfamilie (Apiaceae), dezelfde familie als venkel, peterselie en dille. De plant is oorspronkelijk afkomstig uit het Middellandse Zeegebied en het Midden-Oosten, en wordt al minimaal 4.000 jaar gebruikt als geneeskruid en smaakmaker.
De grafiek maakt de prevalentie per leeftijdscategorie direct vergelijkbaar.
In de fytotherapie worden de rijpe vruchten gebruikt, in de volksmond "anijszaad" genoemd. Ze bevatten een rijke etherische olie die verantwoordelijk is voor zowel de typerende anijsgeur als de medicinale eigenschappen.
| Kenmerk | Detail |
|---|---|
| Latijnse naam | Pimpinella anisum L. |
| Familie | Apiaceae (schermbloemenfamilie) |
| Gebruikte delen | Rijpe vruchten (anijszaden) |
| Herkomst | Middellandse Zeegebied, Midden-Oosten |
| Traditioneel gebruik | Spijsvertering, melkproductie, dysmenorroe, overgangsklachten |
| Bekendst in Nederland | Drop, anijsmelk, anijszaad als kruid |
Anijs versus steranijs: niet hetzelfde
Dit is een veelgemaakte vergissing. Anijs (Pimpinella anisum) en steranijs (Illicium verum) zijn compleet verschillende planten uit verschillende plantenfamilies. Steranijs is een boom uit Azië (familie: Schisandraceae). De geur lijkt omdat beide trans-anethole bevatten, maar de concentraties, bijwerkingen en toepassingen verschillen. In dit artikel gaat het uitsluitend over Pimpinella anisum.
Bronvermelding
- Nahidi et al., 2012 — RCT 72 vrouwen. Opvliegers –75% frequentie.
- Agah et al., 2014 — RCT. Overgangsklachten verbeterd.
- EMA monografie — Officieel. Traditioneel gebruik erkend.
- ESCOP — Officieel. Spijsvertering en overgang.
- EMA (European Medicines Agency). Herbal Medicines Monographs. 2020.
- ESCOP Monographs. Scientific Foundation for Herbal Medicinal Products. 2003–2019.
- Wichtl, M. (2004). Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals.
